Mijn twee cent

In trance in Touba

Vandaag was ik eindelijk weer in mijn kerk. De dienst was weer een verademing na een week vol moskee-geschreeuw en wolof-gejengel op straat en op de tv in mijn huisgezin. Het meerstemmig zingen en de Afrikaanse interpretaties van ‘Majesteit’ en ‘Jezus, wij verhogen u’ zijn weergaloos. Bovendien kon ik na de dienst mijn hart ophalen achter de piano daar, alhoewel het een elektrisch kreng was met matige touch-response. Ik had een maand niet gespeeld, en ik kan bijna niet beschrijven hoe heerlijk het was. Een warm, zinderend genot kroop vanuit mijn vingers mijn gehele lichaam door, en de kerkzaal vulde zich met de klanken van mijn frivole interpretatie van ‘Als een hert’.

In gesprek met een godheid

Vorig weekend was ik in een geheel andere omgeving; de Grand Magal in Touba. Hieronder een video die een aardige indruk geeft.

 
Ik heb ongelooflijk veel beleefd, en ik kan niet alles gaan beschrijven. Het meeste indruk maakte toch wel de manier waarop de mensen met hun marabout (geestelijke leider) omgingen. Deze man (hij is de grijs-blauwe figuur in de video) wordt min of meer behandeld als een godheid. We waren op de binnenplaats van het huis van de marabout. De man zat op een stoel, en alle mensen zaten om hem heen geknield. 1 voor 1 kruip je op je knieën met gebogen hoofd naar hem toe, zonder schoenen. In je rechterhand houd je een gift (geld, veel geld) die je aan de marabout aanbiedt. Deze neemt dit aan, van een aantal mensen, en deelt dan een zegen uit die je aanneemt door je 2 open handen over je gezicht te strijken. Dan ga je stilletjes terug de menigte in.

Wat doe je dan als christen/niet-moslim? Ik had ervoor kunnen kiezen niet te gaan, maar ik wilde de man spreken en dit was de enige manier om contact te maken. Ik zou gewoon naar ‘m toe kunnen lopen, slippers aan en rug recht. Dat zou een wisse afranseling of op zijn minst zeer grote problemen betekenen. Dus doe je mee, uit respect. Ik heb de goede man wel afgescheept met 15 cent.

Uiteindelijk kon ik via Cheikh (de man van mijn collega Veerle, met wie ik naar de Magal was) met de marabout praten. Weer op de knieën, ditmaal in zijn slaapkamer. Het werd een geweldig interessant gesprek, we hebben zelfs behoorlijk gelachen, een enorm contrast met het circus van zoeven. Ik legde hem dingen uit over het negatieve imago van de islam in Nederland en wat we als ambassade willen met de religieuze gemeenschap in Senegal. Hij vertelde mij over Mouriden in Amsterdam en hield een preek over respect voor alles en dat vrede beter is dan oorlog. Ik somde wat christelijke waarden op, zoals op zoek gaan naar het hart van de ander en God dienen boven alles en je naaste als jezelf. De marabout reageerde zeer enthousiast; ik had het begrepen en we ’spraken van hart tot hart’. Het gesprek was een zeer boeiende mix van politiek, religie en humor. Tenslotte wisselden we meerdere malen een high five uit (echt waar!), en mochten we met zijn zegen het huis weer uitkruipen. Zie ook de foto.

In trance

Wat je in de video ook hebt kunnen zien is het zingen van de Baye Fall. Dit gebruik is typisch voor deze tak van de mouriden, de volgelingen van Ibrahim Fall over wie ik eerder al geschreven heb. Zij zijn de rokende en drinkende moslims, te herkennen aan de bonte kleuren een het eerdergenoemde respect. Overigens heb ik hun gezelschap als zeer plezierig en gastvrij ervaren in Mbacke, de stad waar we waren. Later hoorde ik dat deze stad bekend staat als het ‘red light district’ van Senegal; alles wat je in buurstad Touba op gevaar voor eigen leven beter kunt laten (roken/alcohol) is hier dagelijkse kost. Tijdens de Magal is het echter de gewoonte dit zoveel mogelijk ongezien te doen; wijn noem je limonade en wordt geschonken met een plastic zak om de fles.

Terug naar de trance. Het zingen in de video deed me in eerste instantie denken aan de cantus die we op de VGSU altijd hadden. Dat was niet mijn ding; heel lang heel hard zingen en bier drinken. Toch raakte je daar niet in trance. Misschien dat dat hier wel lukte omdat de Baye Fall zich bedienen van een tamelijk eentonige tekst: “Lalala Moustapha Fall”. Dit was overdags, maar het ging de hele nacht door. Ook overdags werd een aantal keer iemand afgevoerd die de warmte, het zingen of misschien echt de emotie niet meer aankon. Rode-kruis medewerkers hadden een tent direct naast de rijdans waar de afhakers heen konden. Zoals je ziet waren er bovendien constant een heel aantal Baye Fall bezig water uit te delen en te kijken of iedereen nog ‘bij’ was.

’s Nachts ben ik met veel moeite zelf ook in trance geraakt. Dit was echter liggend met oordopjes in mijn tentje, boven het vele geluid van de verschillende Baye Fall zangdiensten uit. Ik heb uiteindelijk heerlijk geslapen en niets meegemaakt van de nachtelijke rituelen; ik had wel weer genoeg gezien overdags.

Met je knuppel slaan

De volgende dag heb ik mijn derde ervaring met een min of meer gevaarlijke menigte opgedaan. Alhoewel ik niet in de massale bedevaart langs de mausolea van de khalife’s geweest ben belandde ik op zoek naar een fles cola toch in een of andere optocht. Ik dook een winkel in want de figuren waren van de optocht waren min of meer van de wereld. Ze sloegen met knuppels op hun rug, knuppels die ze zo nu en dan ook heel hoog in de lucht gooiden. Denk aan het formaat van een honkbalknuppel, maar dan van flinstone-achtige dikte.

Het was ‘impressionant’, een beetje engig wel. Op zich waren ze niet echt gevaarlijk; de agressie (want dat was het toch wel) richtte zich op hun eigen lichaam. Maar zo’n knuppel wil je niet op je hoofd krijgen als ie ’s wat minder nauwkeurig gevangen werd (wat regelmatig voorkwam). Bovendien is het iets wat je niet helemaal snapt; deze mensen zoeken diepten van het menselijk bestaan op die je als beschaafde westerling nooit zo ziet. Als er iets zou gebeuren kun je wel politie roepen, maar daar zullen ze weinig boodschap aan hebben want dit speelt zich op een ander beschavingsniveau af. Ik zeg bewust ‘ander’; ook in onze cultuur is wreedheid maar het is vooral de ongepolijste vorm die maakt dat je het niet helemaal begrijpt.

Hit the road, Jack

And don’t you come back no more, no more, no more.

Volgens de officiële statistieken is dit het geval geweest voor 12 bezoekers van de Magal. Ik breng het maar met humor, maar ik was maar wat blij dat ik niet in een van de omgekeerde ‘car rapides’ zat waarvan ik de ineengecrashte wrakken naast de weg zag liggen. De verkeersongelukken zijn talrijk en gruwelijk. Men stapt met onmogelijk grote hoeveelheden mensen in piepkleine busjes, waarbij 4 jongens nog los achterop de bumper staan en een veelvoud daarvan zich in het bagagerek op het dak nestelt. Af en toe zag je in the middle of nowhere zo’n busje staan met een lekke band. Daarnaast stond dan een zodanig grote groep mensen dat je nooit maar dan ook nooit zou geloven dat die allemaal in dat busje gezeten hadden.

Het is de weken voor de Magal een soort prestige van de organisatie van de Magal en de regering te laten zien dat ze veel aandacht aan veiligheid hebben besteed, maar er wordt niets gedaan aan deze exhorbitant gevaarlijke vorm van transport. Ik neem de 12 doden en 200 gewonden dan ook maar met een korreltje zout; waar mogelijk zal de alomtegenwoordige politie vooral hebben geassisteerd in het ‘off the radar’ houden van de statistieken, alhoewel ik daar geen bewijzen voor heb. Corruptie is er in ieder geval; op de terugweg werd om een (zogenaamde) illegale inhaalmaneuvre het rijbewijs van Cheikh ingenomen. Ik stelde voor oom agent om te kopen, maar Veerle zei me dat dit geen optie was. Simpelweg te duur met drie blanken in de auto.

Het was overigens erg leuk om het Senegalese platteland te zien. Het is een soort woestijn met hier en daar landbouwactiviteiten, maar het heeft zijn eigen sfeer en charme. De kleine dorpjes geven het Afrika-gevoel van de beelden van de Europese televisie, gecompleteerd door de enorme koeien met reusachtige horens die zo nu en dan plotseling voor je bumper opduiken. De talloze kuilen en onwaarschijnlijke drukte zorgden er wel voor dat een reis van 200 km zo’n 8 uur duurde, maar het was het waard. Dank voor jullie mailtjes en gebeden, ik heb me niet onveilig gevoeld en ben alweer een interessante werkweek verder.

Voor de duidelijkheid; rechtsboven op de site staat een link naar de fotopagina. Ik heb onder andere een portrettenserie gemaakt in Mbacke en foto’s van de grote moskee in Touba, die komen er binnenkort bij. Ook deze week (eindelijk) een who’s who en beeld van mijn kamer, familie en quartier.